Stappenplan voor het kiezen van nieuwe (digitale) leermiddelen

    0
    402

    Het kiezen van nieuwe (digitale) leermiddelen voor een langere periode, vraagt om een doordachte projectmatige aanpak. Leermiddelen zijn namelijk een van de pijlers van het onderwijsleerproces en hebben een groot effect op het onderwijs. Hoe u tot die projectmatige aanpak komt en hoe u dit het beste aanpakt, leest u in dit artikel.

    Tegenwoordig kunnen scholen in het primair en voortgezet onderwijs kiezen uit een ruim aanbod leermiddelen. Maar het gebeurt nog te vaak dat leermateriaal niet optimaal past bij de wensen van leraren, of bij de onderwijsvisie van de school.

    Daarnaast benutten scholen lang niet altijd de verschillende functionaliteiten van aangeschaft leermateriaal. Dit kan anders. Het stappenplan ‘Keuzeproces leermiddelen’ – dit stappenplan (PDF) vindt u onderaan dit artikel – laat zien hoe u tot een projectmatige aanpak van het keuzeproces komt.

    Het keuzeproces als project

    Het stappenplan ‘Keuzeproces leermiddelen’ helpt scholen bij het inrichten van het keuzeproces van nieuwe leermiddelen. Door het keuzeproces goed en bewust in te richten, sluit het aangeschafte leermateriaal beter aan bij de wensen van de leraren en kunnen leerlingen aan de slag met passend materiaal. Het stappenplan beschrijft de fases die scholen doorlopen bij het kiezen van nieuwe (digitale) leermiddelen. Het kan veel opleveren door het keuzeproces als project aan te pakken en op die manier in te richten. Zo maakt u bewuste en betere keuzes voor passende leermiddelen. Het keuzeproces als project kent verschillende fases:

    • voorbereiding
    • oriëntatie
    • keuze
    • invoering
    • evaluatie

    Voorbereiding

    In het keuzeproces als project hebben verschillende personen een rol. In de voorbereidingsfase zal vaak de schoolleiding of een vaksectie het keuzeproces initiëren en een selectieteam van leraren samenstellen. De samenstelling van het selectieteam hangt af van de grootte van de school en de beschikbaarheid van leraren. Vervolgens krijgt het selectieteam van de schoolleiding en het bestuur een opdracht en randvoorwaarden. Denk hierbij aan:

    • het budget
    • de onderwijsvisie waar de leermiddelen bij moeten passen
    • de mate waarin een leermiddel aan standaarden moet voldoen
    • de mate waarin een leermiddel aansluit bij de systemen die de school gebruikt

    Een belangrijke stap in de voorbereidingsfase is analyseren welke leermiddelen de school al in huis heeft en de huidige leermiddelen evalueren. Door de plus- en minpunten vast te stellen in het huidige leermiddel en input te vragen van collega’s, krijgt het selectieteam een beter beeld van waar het nieuwe leermiddel aan moet voldoen. Deze stap draagt bovendien bij aan het voorkomen van dubbelingen in de leerstof.

    Oriëntatie en keuze

    De verantwoordelijkheid voor de oriëntatie en het maken van een keuze ligt bij het selectieteam van leraren. In de oriëntatiefase inventariseert het selectieteam de leermiddelen op de markt en doet het inspiratie op. Hieruit ontstaat een longlist met leermiddelen waaruit het team kan kiezen. Daarnaast bepaalt het selectieteam de criteria waaraan een nieuwe leermiddel moet voldoen.

    Bij het maken van de keuze komt het selectieteam tot een shortlist met leermiddelen die voldoen aan de eerder gestelde criteria. Door proeflicenties voor digitaal leermateriaal en inkijkexemplaren voor folio-leermateriaal op te vragen bij leermiddelenleveranciers en deze in de praktijk te testen, bijvoorbeeld in meerdere proeflessen, krijgt het team een beter beeld van een leermiddel en weet het of het aansluit bij de wensen van de school.

    Vervolgens komt het team tot een onderbouwde keuze voor een nieuw leermiddel. Dit leermiddel voldoet aan de criteria van zowel de school als de leraren zelf. Het selectieteam onderbouwt de keuze en deelt die met collega’s en de schoolleiding.

    CLU, het leermiddelen adviescentrum, ontwikkelde de serie ‘Hoe kies je een methode?’. In deze serie vergelijken zij de didactische waarde van methodes van Nederlandse uitgevers. In de eerste aflevering ‘Goed en helder geordende inhoud’ geven zij tips voor hoe u kunt bepalen welke aardrijkskundemethode het meest leerzaam is.

    Implementatie

    In deze fase zijn alle leraren betrokken bij de invoering van het leermiddel. Een belangrijke stap in deze fase is analyseren wat het nieuwe leermiddel betekent voor de inrichting van de lessen.

    Wanneer de verschillen tussen het oude en het nieuwe leermiddel groot zijn, vraagt dit om een gefaseerde invoering. Begin bijvoorbeeld eerst met enkele klassen en pas de planning hierop aan. Besteed ook aandacht aan het leren omgaan met het nieuwe leermiddel door leraren. Denk bijvoorbeeld aan een training door uitgevers, waarin leraren de mogelijkheden van het leermiddel optimaal leren benutten.

    Evaluatie

    Tot slot is het belangrijk dat u de tijd neemt om het keuzeproces te evalueren nadat het nieuwe leermiddel is ingevoerd. Wat ging goed, wat kon beter en wat zou de volgende keer anders of beter kunnen? Evalueer samen het keuzeproces en kom zo tot een efficiënte aanpak die aansluit bij de school.

    In gesprek met leveranciers

    Een belangrijk onderdeel van het keuzeproces voor leermiddelen is het gesprek met leveranciers. Belangrijke tips voor dit gesprek zijn:

    • Vraag om uitleg en toelichting zodat helder is hoe het leermiddel werkt
    • Vraag wat er wel en wat er niet in het leermiddelenpakket zit. Denk aan handleidingen, toetsen of digitale oefensoftware
    • Vraag welke vereisten er zijn er om met het leermiddel te kunnen werken
      – Wat zijn de technologische eisen als het om een digitale versie gaat?
      – Welke didactische keuzes heeft een uitgever gemaakt bij het
        samenstellen van een methode?
      – Hoe komen die keuzes terug in de methode?

    Ter voorbereiding van zo’n gesprek helpen onderstaande documenten:

    1. De Vragenkaarten van Kennisnet helpen scholen om zicht te krijgen op het aangeboden digitale leermateriaal, zoals de gebruiksvriendelijk ervan.
    2. Het Programma van Eisen (PvE) voor de leermiddelenketen formuleert de belangrijkste eisen van schoolbesturen aan leveranciers. Die eisen gaan over goede randvoorwaarden voor het gebruik van leermiddelen; de inhoudelijke didactische keuzes zijn uiteraard aan de school. Het PvE bevat een checklist (bijlage A) die scholen kunnen gebruiken in gesprek met leveranciers.

    Stappenplan ‘Keuzeproces leermiddelen’

    Zelf aan de slag met het keuzeproces voor leermiddelen? Gebruik hiervoor het schema ‘Stappenplan Keuzeproces leermiddelen’.