WETENSCHAP EN CULTUUR
Byzantium en Arabië
Westeuropa 

Kleioscoop
<  

Byzantium en Arabië
De Byzantijnse geleerden beheerden de erfenis van de Oudheid, en borduurden daarop verder.  Byzantijnse architecten bouwden prachtige koepelkerken (o.a. de Hagia Sophia) met schitterende mozaïeken.
Door hun veroveringen kwamen de Arabieren in aanraking met de Byzantijnse cultuur. Hun wetenschappelijke belangstelling was zo groot dat zij ook zelf met nieuwe ideeën kwamen (geneeskunde).
De Arabische bouwmeesters leefden zich uit in de moskeeën en paleizen. Daar de Islamiet geen levende wezens mag afbeelden, ontstonden de arabesken. De Letterkunde bereikte een hoog peil. Zeer bekend zijn nu nog de verhalen uit De Duizend en Een Nacht.
<<<

West Europa  
In West-Europa kwam de wetenschapsbeoefening pas in de 13de eeuw weer op gang. Parijs en Bologna kregen de eerste universiteiten. De belangrijkste vakken waren wijsbegeerte, theologie, rechten en medicijnen. Vaak bemoeide de Kerk zich met de professoren. De wetenschap mocht immers niet in strijd zijn met de Bijbel. Buiten de universiteit werd dikwijls de alchemie beoefend.
De Romaanse kunst (vanaf ca. 950) en de gotiek (vanaf ca.1140) zijn de belangrijkste middeleeuwse kunstvormen in West-Europa. Kenmerken van de Romaanse architectuur zijn de dikke muren, de kleine ramen, de rondboog en het tongewelf. De tweedimensionale schilderkunst uitte zich in de fresco's en miniaturen.
 In het midden van de twaalfde eeuw ontstond in Frankrijk de gotiek . De kerkgebouwen werden ranker en hoger, met spitsbogen, kruisgewelven en hoge ramen. De gevels werden voorzien van ontelbare beelden en beelden- groepen. Naast de miniaturen kwamen nu ook paneelschilderingen (gebr. Van Eijck) en gebrandschilderde glas-in-lood ramen. In de voorstelling ging het landschap een belangrijke rol spelen. Maar ook in de Gotiek was het geloofselement alom aanwezig.
 De schrijvers maakten eerst kronieken en heiligenlevens. Later ontstonden de hoofse literatuur en de ridderromans. Behalve in het Latijn ging men ook in de volkstaal schrijven. Hun onderwerpen ontleenden de kunstenaars aan de Bijbel en het kerkelijk leven. Voor de vele analfabeten waren de religieuze afbeeldingen binnen en buiten de kerkgebouwen vaak zeer leerzaam.
<<<

DE RENAISSANCE
de mens  centraal

de Renaissancekunst
<
 

de mens centraal  
Schepen uit Venetië en Genua brachten de kruisvaarders naar het Heilige Land. Zo kwam Italië, eens het centrum van de klassieke beschaving, in contact met de Arabische en Byzantijnse cultuur. De belangstelling voor de klassieke wereld was weer gewekt, vandaar het woord Renaissance (wedergeboorte).
In de Middeleeuwen waren geloof en gemeenschapszin erg belangrijk. De Kerk beheerste het dagelijks leven in al zijn facetten. God stond centraal niet de mens. De groep niet de eenling. Niet het tijdelijke, aardse leven was belangrijk maar het eeuwige, hemelse leven. Men leefde naar de dood toe. De klassieke beschaving stelde juist de mens en het aardse centraal.
Een van de belangrijkste kenmerken van de Renaissance was dat de mens zich weer sterk bewust werd van zijn mogelijkheden op aarde. Hij werd nieuwschierig naar het onbekende en voelde zich daarbij minder belemmerd door Kerk en geloof. Copernicus zei dat de aarde om de zon draaide en niet andersom zoals de Kerk volhield. De rijken durfden meer geld te besteden aan aardse luxe. De geleerden verzetten zich tegen het gezag van de kerk. De kunstenaars traden uit de anonimiteit. De nieuwe mens was geboren. De renaissancementaliteit uitte zich vooral op het gebied van kunst en wetenschap. Geleerden die zich bezig hielden met de studie van de klassieke cultuur werden humanisten genoemd (Thomas More, Erasmus).
<<<

de Renaissancekunst  
De Renaissancekunst ontstond in Italië. Daar ontdekte men weer de klassieke Oudheid met haar talrijke op de mens gerichte kunstuitingen. Was de kunstenaar in de Middeleeuwen een creatieve handwerksman, in de Renaissance werd hij de individuele kunstschepper. Hij begon dan ook zijn werk te signeren.
In de bouwkunst vallen de horizontale lijn op, de regelmaat en de symmetrie. Een nieuwe constructievorm maakte grote koepels mogelijk. De gevels zijn voorzien van klassieke zuilen, bogen en timpanen.
De beeldhouwer (o.a. Michelangelo) gaat door zijn natuurgetrouwe weergave regelrecht terug naar de klassieke beeldhouwwerken.
De schilder (o.a. Leonardo da Vinci) past het perspectief toe en kiest zijn onderwerpen uit de klassieke geschiedenis en mythologie.
Dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst en de papierfabricage worden de boeken van de dichters en schrijvers uit de Renaissance onder een groot publiek bekend. Beroemde werken zijn de Decamarone van Boccaccio, de Divina Commedia van Dante, De Vorst van Machiavelli, Lof der Zotheid van Erasmus en Utopia van Thomas More.
Vooral de opkomende burgerij stond open voor het werk van de Renaissance kunstenaars. Door handel en nijverheid rijk geworden, verschaften zij hen tal van opdrachten.
<<<

 

DE ONTDEKKINGEN
over zee

gevolgen
<
 

Over zee
De handel in Oosterse producten liep over land en dan via de Middellandse Zee naar Italië. Toen de Turken grote delen van het Midden- en Verre Oosten beheersten en het de kooplieden soms erg moeilijk maakten, wilde men een nieuwe (zee)weg naar het Oosten zien te vinden. Bekeringsijver, handelsgeest en lust naar avontuur dreven Portugezen en Spanjaarden de zee op. Eerst langs de kust van Afrika steeds verder Zuidwaarts, later toen het kompas betrouwbaar was, dwars over zee "via het Westen naar het Oosten". Dit moest kunnen omdat de aarde niet plat was, zoals men altijd had gedacht, maar bolvormig.
Bartholomaeüs Diaz bereikte in 1486 de Zuidelijke punt van Afrika en Vasco da Gama landde in 1498 in Voor Indië. De blanke Westeuropeanen waren in Zuid Oost Azië gearriveerd!
Zes jaar eerder in 1492, waren de blanken ook geland op het Amerikaanse continent. Maar Columbus meende dat hij, westwaarts varend, Indië had bereikt. Magellaen maakte de eerste tocht rond de wereld (K).
De Spanjaarden (Cortez en Pizarro) koloniseerden Mexico en Peru en vernietigden de rijke en hoogstaande beschavingen van de Azteken en de Inka's. Zij waren vooral uit op goud en zilver. De Indianen konden echter niet tegen de zware mijnarbeid. Las Casas kwam op het idee de sterkere negers uit Afrika naar Amerika te brengen.
In tegenstelling tot de Spanjaarden konden de Portugezen door gebrek aan mensen en geld niet echt koloniseren. Zij stichtten factorijen, handelsposten van waaruit het handelsverkeer tussen het achterland en het thuisland werd geregeld.
Van de zestiende tot de achttiende eeuw waren het vooral de Engelsen en de Hollanders die kapitalen verdienden aan de slavenhandel. (K)
<<<

De gevolgen van de vele ontdekkingstochten waren enorm:
- Amerika leerde het paard, het rund, katoen, koffie, suiker en tarwe kennen. Europa maakte kennis  met  aardappels, tabak en maïs
- Vele Europeanen vertrokken vrijwillig, vele Afrikanen gedwongen naar het Amerikaanse continent
- De toevloed van edel metaal naar Europa maakte alles veel duurder
- Niet alleen grondbezit (de adel) maar ook geldbezit (de burgerij) verschafte macht en aanzien
- De directe band tussen producent en consument (gildesysteem) ging verloren.De huisindustrie kwam op en de koopman-ondernemer regelde produktie en verkoop. - De zeehandel verplaatste zich van de Middellandse Zee naar de Atlantische Oceaan.
West Europa stond op het punt de wereld te veroveren.
<<<