DE NEGENTIENDE EEUW
SAMENVATTING
NAPOLEON
RESTAURATIE EN REVOLUTIE (1815-1848)
NATIONALE  ONAFHANKELIJKHEID
VAN WENEN TOT SERAJEWO  (1815-1914)
GROOT BRITTANNIË
FRANKRIJK
DUITSLAND
OOSTENRIJK-HONGARIJE
RUSLAND
DE VERENIGDE STATEN 
CHINA EN JAPAN
AFRIKA
INDEX
REGISTER :   ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ

 
 SAMENVATTING
overzicht

personen
data
<  


overzicht

De Franse Revolutie en de Industriele Revolutie, beide in de 18de eeuw begonnen, lieten hun diepe sporen na in de negentiende eeuw. Daarnaast werd de negentiende eeuwse wetenschap en techniek enorm gestimuleerd door de rationele denkwijze 

Liberalisme

De belangrijkste politieke stroming, het liberalisme, vond zijn wortels in de vrijheidsgedachte van 1789. De individuele vrijheid van de burgers moest d.m.v. de grondrechten in een grondwet worden vastgelegd. Het belangrijkste grondrecht was het recht van vrije meningsuiting. Op politiek terrein wilden de liberalen het parlementaire stelsel en geheime verkiezingen. Op economisch gebied wensten zij vrijhandel. In geestelijk opzicht moest er een scheiding zijn tussen kerk en staat. Het openbaar onderwijs diende neutraal  te zijn. 
Het liberalisme werd de politieke stroming waarin vooral de gegoede burgerij zich thuis voelde.
<<<

Socialisme
Het socialisme gaat niet uit van het individu maar van de gemeenschap. In de samenleving moest iedereen een menswaardig bestaan hebben. De staat kan daarbij een belangrijke rol vervullen. Particulier winstbejag ten koste van de gemeenschap was onrechtvaardig. De eigendomsverhoudingen  moesten dus veranderen. De zwakken in de samenleving hadden recht op bescherming en hulp. 
Onderling waren de socialisten het oneens. Een grote groep (de Utopisten) ging uit van het harmoniemodel. Werkgevers en werknemers zouden door samenwerking (coöperaties) een rechtvaardiger samenleving kunnen opbouwen. Anderen gebruikten het conflictmodel. Zij worden Marxisten genoemd, naar Karl Marx, de grondlegger van het zgn. wetenschappelijke socialisme. Een niet aflatende klassenstrijd  tussen bezitters en bezitlozen (proletariërs) zou moeten uitmonden in de wereldrevolutie. Dan zou het kapitalistisch stelsel plaats maken voor de klassenloze maatschappij

Zowel het liberalisme als het socialisme hebben een ontwikkeling doorgemaakt. Latere liberalen hebben erkend dat de staat wel degelijk een taak heeft als er sprake is van sociaal-economisch onrecht. Vele socialisten kwamen tot de conclusie dat een rechtvaardige samenleving ook zonder revolutie en klassenstrijd is te verwezenlijken. 
<<<

Nationalisme
Onder invloed van de volkssoevereiniteit  werden in de 19de eeuw de nationale gevoelens steeds feller. De Grieken en  de Belgen bevochten hun onafhankelijkheid  op de Osmanen en de Nederlanders. Voor de Ieren kwam die vrijheid pas  in 1922. Italianen  en Duitsers zochten en vonden eenheid in 1861 en 1871.
 Het nationalisme van de Grieken, Belgen,  Ieren, Italianen en Duitsers was erop gericht alle landgenoten in een onafhankelijke staat te verenigen.
Naast dit patriottisch nationalisme ontstond er op het eind van de negentiende eeuw een agressiever nationalisme. Dit chauvinisme, dat uitging van de superioriteit van het eigen volk, uitte zich vooral in Duitsland , Frankrijk en Groot Brittannië. 
<<<

Modern imperialisme
In de 17de en 18de eeuw hadden de Europeanen grote delen van Amerika en Azië en de kust van Afrika gekoloniseerd. De in bezit genomen gebieden dienden de handel en  de eigen nijverheid (mercantilisme) en vormden een toevluchtsoord voor velen die zich in hun vaderland niet meer thuis voelden. 
De toenemende industrialisatie beïnvloedde ook de koloniale politiek. Vooral in de tweede helft van de 19de eeuw gingen sterk industrialiserende landen zoals Engeland, Frankrijk en Duitsland, op zoek naar nieuwe gebieden voor afzet en grondstofvoorziening 
Afrika werd verdeeld. In Azië werden invloedssferen afgebakend, Japan en China werden uit hun isolement gehaald. Rusland koloniseerde Siberië en Centraal Azië. De VS maakten Latijns Amerika tot hun invloedssfeer. (K)
Dit zgn. modern imperialisme vergrootte de internationale concurrentie en stimuleerde vaak het nationalisme in negatieve zin (chauvinisme). Gewapende conflicten konden niet uitblijven. 
<<<

Industrialisering
De in Engeland begonnen industrialisering kwam ook in andere landen langzaam op gang. De stoommachine veranderde het productieproces ingrijpend. Stoomtrein en stoomboot verbeterden het vervoer. De telegraaf maakte de wereld kleiner. Fabrieken en fabriekssteden, vrouwen- en kinderarbeid, lange werktijden, lage lonen, onveilige en ongezonde werk- en woonomstandigheden verslechterden voor de werkende stand de kwaliteit van het bestaan. 

De kapitalistische bedrijfsvoering (winststreven) en het liberale principe van de staatsonthouding verhoogden het welvaartspeil van de burgerij. De tegenstelling tussen de arbeidende klasse en de burgerij werd steeds groter. Fel werd de brede kloof onder woorden gebracht door de socialisten. Zij wezen op de kwalijke gevolgen van de industrialisatie, het kapitalisme en het liberalisme
<<<

Wetenschap en techniek
Het achttiende eeuwse rationalisme stimuleerde het wetenschappelijk denken enorm. De Wis- natuur- en scheikunde kwamen verder tot ontwikkeling. De medische wetenschap raakte in een stroomversnelling door de ontdekking van de ziekte verwekkende bacterie en de ziekte-afwerende werking van bepaalde stoffen. Er kwamen nieuwe wetenschappen zoals de geologie, de sociologie en de psychologie. Darwin stelde zijn evolutieleer op. Naar aanleiding van de bevolkingsexplosie kwam Malthus met opzienbarende theorieën. 
Rond de winplaatsen van steenkool, ijzererts en later van aardolie ontstonden uitgestrekte, verstedelijkte industriegebieden. Het productieproces werd steeds verder gemechaniseerd. massafabricage werd mogelijk. De stoommachine had een enorme invloed op het verkeer (scheepvaart- spoorwegen). Afstanden werden sneller overbrugd, goedkoop massavervoer werd mogelijk. Door de uitvinding van de dynamo en verbrandingsmotor kon elektriciteit op grote schaal worden toegepast en werd het autotijdperk ingeluid. 
Morse kwam met de eerste telegraaflijn (1844) en Bell presenteerde de  telefoon (1876) . Edison vond de fonograaf (1876) en de gloeilamp (1879) uit. In 1839 maakte Daguerre zijn eerste foto en zijn landgenoten de broers Lumière vertoonde in 1893 de eerste film. Op het eind van de negentiende eeuw werd de krant een massamedium. De pers kreeg een belangrijk aandeel in de vorming van de publieke opinie. 
<<<

Kunst en cultuur
De romantiek beheerste de eerste helft van de negentiende eeuw. Het gevoel, de natuur, vrijheidsverlangen, verbeelding en een hang naar het verleden kwamen tot uitdrukking in de scheppingen van schilders, schrijvers en componisten. In de tweede helft van de eeuw ontplooide zich het realisme. Natuurgetrouwe weergave stond nu centraal. Vooral Franse en Russische schrijvers gebruikten deze stijlvorm. De schilderkunst kende na de romantiek een opeenvolging van stijlperioden zoals het impressionisme en het expressionisme .
<<< < >

 

 

personen

Andersen - Beethoven- Bell  - Berlioz - Bismarck - Cavour - Chopin - Constable - Daguerre - Darwin - Daumier - Dickens - Disraëli - Dovstowjewski - Edison - Engels - Freud - Friedrich  - Gladstone - Grimm - Goethe -Van Gogh - Victor Hugo -   Koch - Lincoln - Livingstone - Manet - Marx - Nightingale - Pasteur - Renoir - Röntgen - SchillerSchubert -Stanley - Stephenson - Tolstoi -Tsjaikowski - Verne - Verdi - Victoria - Zola
<<< < >

 

data

Slag bij Waterloo
Wener Congres
Eerste stoomlocomotief (Stephenson)
Belgische Opstand
Eerste foto (Daguerre)
Opiumoorlog
Telegraaflijn (Morse)
Revolutiejaar
Krimoorlog
Eerste Wereldtentoonstelling
Koninkrijk Italië
Afschaffing Russisch lijfeigenschap
Amerikaanse Burgeroorlog
Eerste Internationale
Opening Suezkanaal
Frans-Duitse Oorlog
Parijse Commune
Telefoon (Bell)
Gloeilamp (Edison)
Tweede Duitse Keizerrijk
Fonograaf (Edison)
Congres van Berlijn
Eerste Fordautomobiel
Eerste film (Lumière)
<<< < >
1815
1815
1829
1830
1839
1839
1844
1848
1853 - 1855
1854
1861
1861
1861 - 1865
1864
1869 
1870
1870 - 1871

1876
1876
1871 - 1918
1879
1885
1892
1893