ABCDEFGHIJKLM
NOPQRSTUVWXYZ
INDEXABCDEFGHIJKLM
NOPQRSTUVWXYZ
INDEX
Wikipedia


  

               

WA, weerafdeling, de knokploegen   van de NSB.
Waag
, stadsgebouw waar gewogen werd met de officiële gewichten.
Waardgelders, huursoldaten door de steden in de Republiek in vredestijd aangehouden.
Wachtmeester, onderofficiersrang bij de artillerie, ruiterij en rijkspolitie.
Wajang, Javaans poppenspel. 
Wafdpartij (1919-1952), Egyptische nationalistische partij.
Waldenzen, Franse middeleeuwse christelijke lekenbeweging die predikend rond trok en de officiële kerk bekritiseerde.
Walensa, Lech (1943), Pools vakbondsleider en president (1990-1995); Nobelprijs voor de vrede (1983)
Walhalla, Germaanse mythologie: paradijs voor gesneuvelde helden.
Waldheim, Kurt (1918-2007), Oostenrijks diplomaat, secretaris generaal van de VN (1971-1981), president van Oostenrijk (1986-1992). Raakte in opspraak door zijn oorlogsverleden.
Wallenstein, Albrecht (1583-1634), tijdens Dertigjarige oorlog veldheer in Habsburgse dienst.
Wallstreet, New Yorkse straat waar de beurs is gevestigd en waar het financiële centrum van de VS is.
Wanseeconferentie (1942), bijeenkomst van Nazileiders voor de oplossing (Endlösung) van het "jodenvraagstuk". Besloten werd meer dan 10 miljoen Europese joden systematisch om te brengen.
WAO - Wet op de Arbeidsongeschiktheidverzekering -, onderdeel Nederlandse sociale wetgeving.
Wapenstilstand, officiële tussen de partijen gemaakte afspraak de vijandelijkheden tijdelijk te staken.
<<<
Warhol, Andy (1928-1987), Amerikaans beeldend kunstenaar (Popart).[[L]] 
Warjagen, Slavische naam voor de naar Rusland geïmmigreerde Noormannen.
Warlord, (Engels)  grote legeraanvoerder. Vooral gebruikt voor de Chinese generaals die vˇˇr W.O.II in China zeer eigenmachtig optraden.
Warmwaterpolitiek, Russische buitenlandse politiek gericht op het bezitten van ijsvrije havens.
Warschaupact (1955-1991), militaire organisatie van de Oost-Europese communistische landen o.l.v. de SU. Het W.was de tegenhanger van de NAVO.
Wartburg, burcht in  Duitsland waar Luther zich in 1521 enkele maanden verborgen hield. Hier begon hij aan de Duitse bijbelvertaling.
Washington, George (1732-1799), Amerikaans generaal en president (1789-1796). Commandeerde het Amerikaanse leger in de Vrijheidsoorlog en was de eerste president van de VS. 
Watergateschandaal (1973) inbraakaffaire in bureau van Democraten, waar president Nixon nauw bij was betrokken en waardoor hij uiteindelijk tot aftreden werd gedwongen
Watergeuzen, Nederlandse opstandelingen in het begin van de Tachtigjarige Oorlog. Zij vielen de Spanjaarden zowel te land als op zee lastig.
Waterlinie (Hollandse), gebied in Utrecht dat onder water gezet kon worden en zo Holland vanuit het oosten beschermde.
Wikipedia
Waterloo (Blg), slag bij (1815), veldslag  waarin Napoleon definitief door de geallieerden werd verslagen. 
Waterschap, publiekrechtelijk orgaan dat de waterhuishouding van een bepaald gebied regelt.
Watersnoodramp (1953), (Februari-ramp) stormramp, grote overstromingen en meer dan 1800 slachtoffers in Zuid West Nederland. 
Watson, James Dewey (1928), Amerikaans biochemicus, verrichtte baanbrekend werk bij het onderzoek naar de structuur van het DNA (Nobelprijs 1962).
Watt, James (1736-1819), Brits uitvinder, verbeterde o.a. de stoommachine, waardoor gebruik op grote schaal mogelijk werd.
Wedde, (jaar)salaris. [De veldwachter keek uit naar verhoging van zijn wedde]
Wederdopers, protestanten die zich verzetten tegen de kinderdoop.
Weergeld, boete die vroeger betaald moest worden bij doodslag.
Wehrmacht, (Duits) leger.
Weimar, Republiek van (1918-1933). De socialist Scheidemann riep de republiek uit. Coups van links (Spartacisten 1919) en rechts (Hitler 1923). Inflatie en Ruhbezetting (1923). Wereldcrisis veroorzaakt politieke radicalisering  (communisten - nationaal socialisten). Von Hindenburg maakt Hitler kanselier (1933).(C) , [[L]]
<<<
Weiszäcker, Richard von (1920), president Duitse Bondsrepubliek (1984 - 1994).
Weizmann, Chaim (1874-1952), zionistisch leider en eerste president van Israël (1948-1952).
Weltschmerz, bijzondere vorm van pessimisme, met name in de Duitse literatuur, tweede helft 18de eeuw..
Welvaartsstaat, staat die zich tot doel stelt de materiële omstandigheden van ieder optimaal te maken.
Welzijnsstaat, staat die zich tot doel stelt het welzijn van iedereen te behartigen. Dit kan gebeuren door o.a. een goede sociale wetgeving, en behoorlijke milieuafspraken.
Wenen, beleg van (1683), Turken belegerden voor de laatste keer Wenen.
Wener Congres (1814-1815), bijeenkomst van de grote mogendheden (Engeland, Frankrijk, Oostenrijk en Rusland) waar,  na Napoleons nederlaag, de politieke situatie in Europa geregeld werd.  
Wereldbank (1944), financiële organisatie van de VN voor het verschaffen van kredieten aan landen voor ontwikkelingsdoeleinden. .
Wikipedia
Wereldcrisis, wereldomvattende economische crisis, die uitbrak na de New Yorkse beurscrach     (1929).[[C]] Pas  de oorlogsdreiging  (W.O.II) deed de economie weer aantrekken.
Wereldoorlogen, zo genoemd omdat bij deze oorlogen zeer veel landen betrokken waren

Eerste Wereldoorlog (1914-1918). (C)   (C)

Oorzaken, nationalisme, revanchisme, rivaliteit en Balkanpolitiek.
Aanleiding, de moord te Serajewo.
Partijen , de Geallieerden en de Centralen.
Verloop, De aanvankelijke bewegingsoorlog   aan het Westfront  verstarde in een vier jaar durende  loopgravenoorlog. In 1917 raakten de VS bij de strijd betrokken. Aan het Oostfront werden de Russen  steeds meer in het nauw gedreven.  Zij  haakten na de oktoberrevolutie af (Vrede van Brest Litowsk).   Beide partijen trachtten elkaar uit te hongeren (de Duitse onbeperkte duikbotenoorlog, de geallieerde blokkade).  In 1918 trad de  Duitse keizer  af  en in November 1918  kwam er een wapenstilstand.
Gevolgen 1) een vernederd en gekrenkt Duitsland dat  de nederlaag wil wreken 2) Oost Europa wordt verdeeld in kleine staten 3) Volkenbond 4) ingrijpende verandering in het levenspatroon.
<<<
Tweede Wereldoorlog (1939-1945) ( C) (C)
oorzaken: het agressieve optreden van het Duitse nationaal socialisme, het Italiaanse fascisme en het Japanse militarisme enerzijds en de zwakke opstelling van de Westerse democratieën en de Volkenbond anderzijds.
aanleiding: de Duitse aanval op Polen.
Partijen, de Geallieerden, de Asmogendheden en Japan
verloop: Na de verovering van Polen (1939), bezette Hitler in 1940 na een Blitzkrieg bijna geheel West Europa. De  de uitkomst van "Battle of Britain" en de "Battle of the Atlantic"  bepaalden het verloop van de oorlog. In 1941 viel Hitler met groot succes Rusland binnen. De VS werden door Japan in december 1941 (Pearl Harbour) bij de oorlog betrokken. De Japanners veroverden grote delen van Zuid Oost Azië. Na de veldslagen bij El Alamein (Noord Afrika), Stalingrad (USSR) en de zeeslag bij Midway (Pacific) kregen de geallieerden de overhand. De invasie in juni 1944 opende het Tweede Front in Europa. In mei 1945 capituleerde Duitsland. Japan gaf zich over in augustus 1945 na het afwerpen van 2 atoombommen.
W.O.II was een totale, sterk gemechaniseerde oorlog. De burgerbevolking had erg te lijden van de gevolgen van bombardementen, dwangarbeid en represailles n.a.v. verzetsdaden. In vele landen was een goed georganiseerde ondergrondse verzetsbeweging. Vooral de Duitsers traden in de bezette gebieden hardvochtig en onmenselijk op. Hele bevolkingsgroepen waaronder Joden, zigeuners, Polen en Russen werden uitgeroeid. [[L]]
<<<
gevolgen: 1) deling van Duitsland; 2) opheffing van NSDAP en Italiaanse Fascistische partij 3) oprichting VN  4 ) processen van Neurenberg en Tokio 5)  machtsvermindering van Groot Brittannië en Frankrijk, 6) supermachten VS en USSR. 


Wereldraad van Kerken (1948), internationale organisatie van de oecumenische beweging. Hoofdzetel Genève.
Wereldrevolutie, een door Marx voorziene revolutie van de internationaal georganiseerde arbeiders. Hierdoor zou het kapitalisme worden vernietigd.
Westerbork, plaats in Drenthe waar tijdens de Bezetting een opvangkamp was voor Joden die naar Duitsland werden gedeporteerd.(C)
Westers Kalifaat (750-1031), na de splitsing van het Kalifaat het Westelijk deel met de hoofdstad Cordoba (Sp).
Westgoten, Germaans volk, trok in 410 o.l.v. Alarik Italië binnen.
Westfalen, vrede van (1648), verdrag tussen de Duitse Keizer, Frankrijk en Zweden dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog. Behalve een groot aantal territoriale besluiten werd de keizerlijke macht ingeperkt door de Rijksdag en bepaalden de Duitse vorsten zelf  de godsdienst in hun gebied..
<<<
West Indische Compagnie zie WIC.
Westminster, statuut van (1931), Britse wet waardoor de dominions  autonomie kregen.
Westminster, vrede van (1654;1674), verdragen die de Eerste en Derde Nederlands Engelse zeeoorlog afsloten.
Westoever, het sedert 1967 door Israël bezette, ten westen van de Jordaan gelegen deel van Jordanië.
West Romeinse Rijk (395-476), na de splitsing westelijk deel van het Romeinse rijk, hoofdstad Rome.
Westwall (1935-1939) ook wel Siegfriedlinie, de Duitse verdegingingslinie aan de Frans-Duitse grens (zie maginotlinie).
Wet, in Nederland regels die door de Regering en de Staten Generaal zijn opgesteld en voor heel Nederland gelden.
Wetboek, bundeling van een aantal wetten; Burgerlijk Wetboek, Wetboek van Strafrecht, Wetboek van Strafvordering, Wetboek van Koophandel.
Wetenschappelijk socialisme, naam voor het marxisme omdat deze vorm van socialisme gebaseerd was op een analyse van de kapitalistische maatschappij. Volgens deze analyse was de komst van de klassenloze maatschappij onvermijdelijk.
Wetgevende macht, 1) de macht om voor alle burgers geldende regels (wetten) op te stellen 2) de volksvertegenwoordiging.
Wetgevende vergadering, vergadering die de (grond)wet(ten) opstelt.
Wikipedia
Wethouder, lid van het college van B en W, door en uit de Gemeenteraad gekozen, heeft vooral een uitvoerende taak..
Wetsontwerp, voorstel tot regeling van iets. Ingediend bij de Staten Generaal door de Regering of een aantal Tweede Kamerleden (recht van initiatief).
Wetsvoorstel, zie wetsontwerp.
Whigs, Engelse partij (ca 1680 - ca 1830), voorstanders van grote invloed van het Parlement.
Wiegel, Hans (1941), Nederlands politicus (VVD), fractieleider en minister.
Wiesenthal, Simon (1908 - 2006), Pools architect, na WO II vanuit Oostenrijk werkende opspoorder van oorlogsmisdadigers.
Wijsbegeerte, wetenschap die zich bezighoudt met verschijnselen en begrippen. [wijsgeer, wijsgerig]
Wilberforce, William (1759-1833), Engels parlementariër en fervent tegenstander van de slavenhandel - in Engeland afgeschaft in 1807  - en de slavernij.
Wilhelm II (1859-1941), Duits keizer (1898-1918), eigenzinnige en autocratische instelling. Moest in 1918 aftreden. Verbleef als balling in Nederland tot zijn dood. 
Wilhelmina (1880-1962), Nederlands koningin (1890-1948). Werd vooral bewonderd door haar houding tijdens de Bezetting, toen zij vanuit Londen bezet Nederland voortdurend moed inspraak en inspireerde. Deed troonsafstand. 
<<<
Willem II (1228-1256) graaf van Holland en Zeeland (1234-1256), werd tot Rooms Koning gekroond en sneuvelde in de slag bij Hoogwoud.
Willem II (1626-1650), prins van Oranje, stadhouder en kapitein-generaal van de Republiek (1647-1650).
Willem III (1650-1702), prins van Oranje, stadhouder en kapitein-generaal van de Republiek (1672) en koning van Engeland (1689). Tegenspeler van Lodewijk XIV. 
Willem IV (1711-1751), prins van Oranje, erfstadhouder van de Republiek (1747).
Willem V (1748-1806), prins van Oranje, erfstadhouder van de Republiek (1766-1795). Stierf in ballingschap.
Willem I  (1772-1843), eerste Nederlandse koning (1815-1840), regeerde veelal bij Koninklijk Besluit, stimuleerde handel en nijverheid, stelde zich vrij star op tegenover de (opstandige) Belgen. Deed troonsafstand. 
Willem II (1792-1849),Nederlands koning (1840-1849), streed bij Waterloo (1815) en stemde toe in een liberale grondwet (1848).
Willem III (1817-1890), Nederlands koning (1840-1890), had nogal wat moeite met het parlementaire stelsel in de praktijk.
Willem de Veroveraar, zie Willem van Normandië.
<<<
Willem van Normandië (1028-1087), hertog van Normandië (1035-1087). Stak in 1066 over naar Engeland, versloeg de Engelse koning bij Hastings en werd koning van Engeland (1066-1087).
Willem van Oranje (1533-1584), graaf van Nassau, stadhouder van Holland en Zeeland stamvader van de Nederlandse Oranjedynastie. Vooral bewonderd  om zijn verzet tegen Filips II. 
Willibrord (658-739), Engels geestelijke en missionaris. Werkte onder de Friezen in Noord Nederland.
Wilson, Harold (1916 - 1995), Brits socialistisch politicus en minister president (1964-1970, 1974-1976).
Wilson, Thomas (1856-1924), Amerikaans democratisch politicus en president (1912-1920). Formuleerde de "14 punten" waarin o.a. het zelfbeschikkingsrecht en de Volkenbond waren opgenomen.
Windsor (1917), naam van het Britse koningshuis.
Wingewest, vertaling van het Latijnse woord provincia = veroverd gebied.
Winkelman, Henri (1876-1952), Nederlands generaal en opperbevelhebber tijdens de meidagen.
Winstbejag, het handeldrijven met een winstoogmerk.
Winterhulp, een hulporganisatie in het door Duitsland beheerste gebied  tijdens WO II.
Wirtschaftswunder, term voor de snelle opbouw van de Duitse economie na W.O.II, [[L]]
<<<
WEU, West Europese Unie (1954), defensief verbond tussen Groot Brittannië, Frankrijk, de BRD, Italië en de Benelux.
WHO, World Health Organization, VN organisatie die zich vooral bezighoudt met de wereldgezondheid.
WIC (1602-1791), West Indische Compagnie. Handelscompagnie gericht op het Amerikaanse continent. Dagelijks Bestuur de Heren XIX. De W. hield zich vooral bezig met de slavenhandel.
Witt, Johan de (1625-1672), Nederlands politicus en raadspensionaris van Holland (1653-1672). Had grote invloed op de Europese politiek. Belangrijk tegenspeler van Lodewijk XIV. Verzette zich tegen te grote macht van de Oranjes. Werd samen met zijn broer vermoord.
Witte, Sergeï (1849-1911, Russisch politicus en minister president (1905).
Witte Huis, de residentie van de president van de VS in Washington. 
Witten, tijdens de Russische revolutie en de Burgeroorlog benaming voor alle tegenstanders van de bolsjewistische regering.
Wittenberg, Duitse stad waar Luther in 1517 zijn stellingen bekend maakte.
Wodan, Germaanse mythologie: oppergod.
Woeker, zeer hoge rente vragen of winst maken. [woekeraar, woekeren, Bij grote armoede maken woekeraars misbruik van hun machtspositie]]
Wikipedia
Worms, concordaat van (1122), overeenkomst tussen paus Gregorius VII en keizer Hendrik IV ter beëindiging van de Investituurstrijd. De Duitse bisschoppen kregen van de paus de geestelijke- en van de keizer de wereldlijke macht.
Worms, edict van (1521), besluit van de Duitse Rijksdag waarbij Luther in de rijksban werd gedaan.
Worgwetten (1903), door Kuyper ingevoerd stakingsverbod voor ambtenaren en spoorwegpersoneel.
Wright, Orville(1871-1948) en Wilbur (1867-1912), Amerikaanse bouwers van het eerste motorvliegtuig. 
Wyclif, John (1328-1384), Engels hervormingsgezind geestelijke.

Xenophon (ca 430-350 v.chr..), Grieks  schrijver. Anabasis.
Xerxes (ca 480 v.chr.), Perzisch koning, deed vergeefse pogingen Griekenland te veroveren.

Yankee, spotnaam voor de Amerikaan (uit het Noorden).
Yeoman, oorspronkelijk een vrije man in Engeland. [Yeoman of the guard, de  bewakers van de Tower]
<<<
Yoga, het streven om door geestelijke en lichamelijke concentratie tot een hoger bewustzijn te komen.
Yom Kippoeroorlog (1973), ook wel de oktoberoorlog. Oorlog tussen Egypte, Syrië en Israël uitgebroken op Grote Verzoendag (Yom Kippoer). Een VN resolutie maakte een eind aan de strijd.
York, Engels koningshuis (1461-1485)
Young-plan (1930), regeling voor de Duitse herstelbetalingen.
 
  Zaalkerk, kerkgebouw bestaande uit een rechthoekige ruimte.
Zadkine, Ossip, (1890 -  1967), Frans  beeldhouwer van Russische afkomst.
Zaibatsu, (Japans = financiële kliek). De grote handels, industrie en bankconcerns in Japan.
Zalven, d.m.v. gewijde olie iemand of iets heiligen. [Voor de kroning werd de koning eerst gezalfd]
Zakenkabinet, kabinet dat zonder overleg met de Tweede Kamerfracties tot stand is gekomen.
Zapadniki, in de 19de eeuw de Russen die zich op het Westen wilden oriënteren. (zie Slavofielen)
Zarathoestra, stichter van de oud Perzische godsdienst.
Zeevaarder, Hendrik de, zie Hendrik de zeevaarder.
Wikipedia
Zegel, afdruk in lak van stempel van familie- of stadswapen [Hij plaatste zijn zegel op de enveloppe).
Zelfbeschikkingsrecht, het recht van een volk zelf te mogen uitmaken tot welke staatsverband het wil behoren.
Zelfbestuur, het recht om door hogere organen gemaakte regels uit te voeren, meestal wel onder toezicht achteraf (zie autonomie) .[De Provincie en de gemeente hebben een zekere mate van zelfbestuur]
Zeloten (eerste eeuw), Joodse nationalistische groepering, fel gekant tegen de Romeinse bezetting.
Zemstvo (1864), Russische regionale bestuurlijke eenheid met beperkt zelfbestuur.
Zendeling,  protestants verbreider van het christendom
Zendgraaf, in het Karolingische rijk de ambtenaar die namens de koning de (mark)graven controleerde.
Zesdaagse Oorlog (1967), ook wel junioorlog. Derde Israëlisch - Arabische oorlog. Israël bezette de linker Jordaanoever, de Golan hoogvlakte en de Sinaïwoestijn, de zgn. bezette gebieden. (C)
Zeus, Griekse mythologie: oppergod.
Zernike Frederik (1888 -  1966), Nederlands natuurkundige, Nobelprijswinnaar natuurkunde.
<<<
Zevenjarige Landoorlog (1756-1763), Europese machtsstrijd tussen Frankrijk, Oostenrijk en Rusland tegenover Groot Brittannië en Pruisen.
Zevenjarige Zeeoorlog (1756-1763), overzeese strijd tussen Groot Brittannië en Frankrijk. Frankrijk verloor alle invloed in Noord Amerika en Voor Indië.
Zeven Provinciën (1579-1795), naam van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 2) Nederlandse kruiser waarop in 1936 een muiterij plaats had.
Zia Ul-Haq  (1924-1988), Pakistaans generaal, voerde, na een staatsgreep  (1977) , als president een autoritaire streng islamitische politiek.
Zilvervloot, in de 16de en 17de eeuw de vloot die het goud en zilver uit de Amerikaanse koloniën naar Spanje bracht.
Zinowjev, Grigorij (1883-1936), Sovjetrussisch politicus, eerste medestander , later tegenstander van Stalin. Werd na een politiek  proces  terechtgesteld.
Zionisme, het streven van de joden naar  een eigen onafhankelijke staat  in Palestina (zie Herzl)
Zitting, het parlementaire jaar, dat op de derde dinsdag van september door de koning  wordt geopend  (prinsjesdag) en namens hem op de zaterdag voorafgaand aan die dinsdag  wordt gesloten.
<<<
Zjoekov, Georgi (1896-1974), Russisch veldmaarschalk tijdens WO II (Moskou, Stalingrad, Berlijn).
ZOAVO (1954-1977), = Zuid Oost Aziatische Verdragsorganisatie. Defensief verbond tussen Groot Brittannië, Frankrijk, de VS Australië, Nieuw Zeeland, Pakistan, Thailand en de Filippijnen.
Zoeloe's, Bantoevolk in het Zuidoosten van Zuid Afrika.
Zola, Émile (1840-1902), Frans schrijver, vertegenwoordiger van het naturalisme.Le ventre de Paris (De buik van Parijs)
Zondvloed, bijbelverhaal volgens welk de aarde werd overstroomd. Noach , zijn gezin en een aantal dieren overleefden de natuurramp in de ark (een schip).
Zonnekoning, bijnaam van Lodewijk XIV.
Zouaven, vooral Nederlandse en Belgische vrijwilligers , die vochten voor de pauselijke wereldlijke macht. (Kerkelijke Staat)
Zuidelijke Nederlanden, het tegenwoordige België. Onder Spanje (1579-1713), tot 1794 onder Oostenrijk, tot 1815 onder Frankrijk en tot 1839 onder Nederland.
Zuid-Molukkers, in 1950 naar Nederland geëmigreerde , meestal ex KNIL-soldaten, die nog hopen op terugkeer naar de RMS.
<<<
Zuivering, in de politiek het verwijderen van onbetrouwbare personen en of elementen.
Zuiveringsproces, een (schijn)proces tegen politieke  tegenstanders.
Zware Industrie, industrie die zich vooral bezighoudt met de produktie of verwerking van grondstoffen (olie, staal, kolen) en grote machines.
Zwarte donderdag (Black Thursday - 29 oktober 1929), begin van de beurscrisis in New York, begin van de economische wereldcrisis. (C)
Zwarte Dood, naam voor de pestepidemie die in de 14de eeuw Europa teisterde en miljoenen slachtoffers eiste.
Zwarthemden, bijnaam voor de in het zwart gestoken volgelingen van Mussolini.
Zwingli, Huldrych (1484-1531), Zwitsers kerkhervormer.
Zwitserse garde, (ceremoniële) pauselijke lijfwacht 
Wikipedia