ABCDEFGHIJKLM
NOPQRSTUVWXYZ
INDEX
Wikipedia

 

 

  V-wapens, (Duits = Vergeltungswaffen). De geheime wapens die Hitler aan het eind van W.O.II de overwinning moesten bezorgen. Operationeel waren de raketwapens V1 en V2.
Vaandel, veldteken, vlag van een afdeling soldaten. [Zij hielden het vaandel hoog]
Vaandrig, vroeger de drager van het vaandel van een militaire afdeling, nu aspirant-officier.
Vadem, maat (1.699 m) om de waterdiepte aan te geven
Vademecum, klein formaat naslagwerk met een beknopte inhoud als oriŽntatie voor een bepaald (vak)gebied.
Vaganten, in de middeleeuwen rondzwervende groepen geestelijken en studenten. Hun vaak hoge beschaving resulteerde in de zgn. vagantenliederen (Carmina Burana).
Vagevuur, in het rooms katholieke geloof vuur waar de zielen worden gereinigd (van zonden).
Vakbond, werknemersorganisatie die de arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden behartigt. Naast overleg is staking een erkend middel.
<<<
Valera, Amon de (1882-1975), Iers nationalist, leider van de Sinn Fein, eerste minister (1932-1948;1951-1954;1957-1959) en president (1959-1973).
Valois, Frans koninklijk geslacht, dat regeerde van 1328 tot 1589.
Valmy [Noordoost Frankrijk], kanonnade van, Frans-Pruisisch artillerieduel tijdens de Eerste Coalitieoorlog.
Valuta, (Italiaans), waarde, bedrag, betaalmiddel. (Buitenlandse valuta)
Vandalen, Germaans  volk dat ca 435 een rijk stichtte in Noord Afrika. Na in de 5de eeuw door de Byzantijnen te zijn verslagen verdween dit rijk.
Vandalisme, barbaarse vernielzucht. [vandaal]
VAR (1958-1961), Verenigde Arabische Republiek. De unie tussen Syrië en Egypte.
Varennes, dorp in het Oosten van Frankrijk, waar in 1792 Lodewijk XVI werd aangehouden bij zijn vlucht naar het buitenland.
Varkensbaai-incident (1961), mislukte invasie van Cubaanse anti-Castro ballingen, gesteund door de CIA in de Cubaanse Varkensbaai(K)
Vasco da Gama (1469-1524), Portugees ontdekkingsreiziger. Bereikte in 1498 Voor Indië.
Vaste Kamercommissie, commissie van leden van verschillende kamerfracties van de Staten Generaal , die een vast omschreven werkterrein heeft. [De vaste kamercommissie van Onderwijs]
<<<
Vasten, het gedurende een bepaalde tijd niet eten en/of drinken van bepaalde spijzen en dranken. [De maand Ramadan is de Islamitische vastenmaand]
Vaticaan, de officiële verblijfplaats van de paus. Vaticaanstad is een soevereine staat.
Vaticaans Concilie, Tweede (1962-1965), door paus Johannes XXIII bijeengeroepen concilie dat zich o.a. eigentijdse beleving van het geloof ten doel stelde.(K)
Vazal, leenman; zie leenstelsel.
Vazalstaat, staat die sterk afhankelijk is van een andere staat. [Tijdens W.O.II was Hongarije een Duitse vazalstaat]
Wikipedia
Veda (ca 500 v chr.), oud-Indische literatuur. Teksten die de basis vormen van het Indische religieuze denken.
Vedel, middeleeuws strijkinstrument.
Veem, grote opslagplaats voor handelsgoederen.
Veemgericht, middeleeuwse geheime Duitse rechtbank.
Veenbrug, prehistorische, door het veen lopende, van boomstammen gemaakte brug.
Vegetariër, iemand die bijna uitsluitend plantaardig voedsel gebruikt.
Veiligheidsraad, onderdeel van de VN. De Raad bestaat uit 5 permanente leden (VS, Fr., GB, USSR, China) die het vetorecht hebben en 10 niet-permanente leden voor 2 jaar uit en door de Algemene Vergadering gekozen. Doel van de Raad: de wereldvrede bewaren. De V. kan resoluties aannemen die door de lidstaten moeten worden uitgevoerd.
Velazquez, Diego (1599-1660), Spaans schilder (barok). 
Velde, Willem van (de Oude 1611-1693) (de Jonge 1633-1707) Nederlandse schilder (zeestukken). 
Veldeke, Hendrik van (ca 1200), Nederlands dichter. Sint Servaes legende
Veldmaarschalk, hoogste rang in het leger.
Vene, vidi, vici (Latijn) ik kwam, zag en overwon. Aan Caesar toegeschreven uitdrukking voor zijn overwinning op de koning van Pontus. (47 v.C.).
<<<
Vennootschap, vereniging van personen (vennoten), die voor gezamenlijke rekening een zaak drijven.
Venus, Romeinse mythologie: godin van de liefde.
Verbeurdverklaring, het in beslagnemen van goederen door het rijk na een rechterlijk vonnis.
Verbrandingsmotor, motor die energie afgeeft door verbranding van een brandbaar mengsel.
Vercingetorix (ca 72 - 46 v.chr.), Gallisch stamhoofd, werd door Caesar verslagen.
Verdachte, iemand die beschuldigd wordt van een strafbaar feit.
Verdi, Giuseppe (1813-1901), Italiaans (opera)componist .Rigoletto, La traviata,  Requiem
Verdraagzaamheid, welwillende houding t.o.v. andersdenkenden.
Verdrag van Verdun (843), driedeling van het Karolingische rijk onder Karels kleinzonen. Karel de Kale kreeg West Francië, Lotharius Midden Francië en de keizerstitel en Lodewijk de Duitser Oost Francië. Het verdrag legde de basis voor het latere Frankrijk en Duitsland.
Verdragshavens, Chinese havens die na de Opiumoorlog (1839-1842), geleidelijk aan voor buitenlanders (verplicht) werden opengesteld.
<<<
Verdun [Noordoost Frankrijk], stad waar tijdens W.O. I in 1916 een felle slag woedde die meer dan 750 000 Franse en Duitse slachtoffers eiste.
Vereniging, vrede van (1902), beëindigde de Tweede Boerenoorlog. De Zuid Afrikaanse republieken werden Britse koloniën met uitzicht op zelfbestuur.
Verelendung, theorie van Marx: Door aanhoudende crises en de steeds lagere lonen zouden de arbeiders geheel verarmen.
Verenigd Koninkrijk, Engeland en Schotland.
Verkiezingsprogramma, een, meestal door een partijcongres goedgekeurd , stuk dat vooral actuele en meer praktische oplossingen aandraagt (zie  partijprogramma )
Verklaring van de rechten van de mens, (Declaration des droits de l'homme et du citoyen). In 1789 opgestelde en door de Franse Nationale Vergadering aanvaarde verklaring ,die de basis vormt van de zgn. grondrechten.
Verlicht despotisme, absoluut koningschap dat zich verdraagzaam toonde in niet politieke aangelegenheden.
Verlichting (18de eeuw), Europese cultuurperiode waarin beredeneerde kennis en verdraagzaamheid centraal stonden en het gezag van de kerk ter discussie werd gesteld.
Vermeer, Johannes (1632-1675), Nederlands schilder. Vrouw met waterkan, Gezicht op Delft [[L]] 
Wikipedia
Verne, Jules (1828-1905), Frans schrijver, voorloper van de science fiction Le tour du monde en quatrevingts jours (Reis om de wereld in tachtig dagen). 
Vernietigingskamp, tijdens W.O.II concentratiekamp waar grote groepen mensen (o.a. joden en zigeuners) door de SS werden geliquideerd. [Auschwitz, Treblinka, Maidanek]   [[L]]
Verordening, provinciale- of gemeentelijke regeling. [De gemeentelijke politieverordening]
Verpauperen, verarmen. [De oude binnenstad verpauperde]
Verrocchio, Andrea del (1436-1488) Italiaans beeldhouwer . [[L]] 
Versailles (Frankrijk), hier bouwde Lodewijk XIV een prachtig paleis , waar in 1919 de vrede van V. als einde van W.O.I  werd gesloten.
Versailles, vrede van (1919), ter afsluiting van W.O.I, gesloten tussen de Geallieerden en het verslagen Duitsland. Herstelbetalingen, gebiedsafstand o.a. Elzas Lotharingen en Poolse corridor, verlies van koloniën  , ontmanteling  en inkrimping van de strijdkrachten. , [[L]]
Vertrouwenskwestie, de vraag van het Kabinet aan het parlement of de regering nog het vertrouwen heeft. Als dat niet zo is treedt het Kabinet af of wordt de Kamer ontbonden.

Verwey, Kees (1900-1995), Nederlands schilder .
Verzorgingsstaat, moderne 20ste eeuwse staat waar het welzijn van iedereen d.m.v. wetgeving wordt behartigd, en een welvarende samenleving een gemeenschappelijk doel is.
<<<
Verzuiling (in Nederland ca 1920-1950), verschijnsel waarbij de samenleving is opgedeeld op grond van geloof en levensbeschouwing. De vrij streng van elkaar gescheiden delen (zuilen) hebben ieder eigen maatschappelijke organisaties en instellingen (scholen, partijen, kranten, omroepen, sportverenigingen).
Vesalius, Andreas (1514-1564), Zuid-Nederlands anatoom . De humani corporis.
Vestaalse maagden, in het oude Rome de priesteressen voor de dienst van Vesta
Vespasianus, Titus (9-79), Romeins keizer (69-79).
Vesta, Romeinse godin van de haard.
Vestdijk, Simon (1898-1971), Nederlands schrijver . Anton Wachterromans, Pastorale 1943, Ivoren wachters.
Vesting, verdedigingswerk, vaak geheel of gedeeltelijk versterkte stad.
Vesuvius, Italiaanse vulkaan, bekend door de uitbarsting van 79, die Pompeii onder as bedolf.
Vete, blijvende vijandschap.
Veteraan, oud gediende; soldaat die lang in het leger zit. [De oorlogsveteranen kregen maar een klein pensioen]
Veto (Latijn)  ik verbied. Het recht een genomen besluit ongeldig te maken. 1) absoluut V. = blijvend; 2) suspensief V.= tijdelijk.
<<<
Via, (Latijn) weg . De via Appia  van Rome naar Tarente. [via den Haag naar A'dam = over D. naar A]
Viaduct ( Latijn )  weg over een weg; overbrugging.
Vice President, plaatsvervangend president, ondervoorzitter.
Vice, in samenstellingen:  plaatsvervangend-, onder-. [vice koning, vice president, vice premier, vice consul, vice admiraal]
Vichyregering (1940-1944), regering in  onbezet Frankrijk o.l.v. Pétain. Deze regering collaboreerde met de Duitsers.
Victor Emmanuel II (1820-1878), koning van Sardinië (1849-1878). Werd de eerste koning van het Italiaanse eenheidsrijk (1861).
Victoria (1819-1901), Britse koningin (1837-1901). Tijdens haar lange regering beleefde het Britse rijk het hoogtepunt uit zijn geschiedenis. [[]]
Victoriaanse tijd, 1) regering van koning Victoria ; 2) cultuurhistorische periode in de Britse geschiedenis gekenmerkt o.a. door conservatisme, nuchterheid en strenge fatsoensnormen.[[L]] 
Vierde macht, de ambtenaren als groep.
Vierde stand, de boeren en arbeiders worden wel zo genoemd hoewel zij geen eigen stand vormden in de standenmaatschappij.
Vierschaar, oude rechtbank.
Wikipedia
Vietcong (1960-1975), communistische oppositiebeweging in Zuid Vietnam.
Vietminh, (1941-1951), Door Ho Tsji Minh opgerichte Vietnamese onafhankelijkheidsbeweging strijdend tegen de Japanners en later tegen de Fransen.
Vietnamese Oorlog , 1) (1945-1956) tussen de Vietminh en Frankrijk en eindigend in de onafhankelijkheid van Noord en Zuid Vietnam. 2) (1963-1973) de strijd tussen Noord en Zuid Vietnam, dat werd geholpen door de VS. De oorlog werd berucht door het vaak zeer inhumane karakter (bombardementen, ontbladering, napalm) dat de Amerikanen aan de strijd gaven .(C)(C), (K) 
Vietnamiseren, door de Amerikanen gebruikte term om de gevechtshandelingen in de Vietnamese oorlog over te laten aan de Zuid Vietnamezen zelf.
Vijfde colonne, term gebruikt om aan te geven dat in een land krachten aanwezig zijn die voor de vijand werken. Het woord is afkomstig uit de Spaanse Burgeroorlog toen Franco met 4 colonnes optrok naar Madrid. Hij zei dat in de stad zelf een vijfde colonne voor hem zou werken.
Vijfde Republiek, Frankrijk vanaf 1959. De republiek kwam vooral door toedoen van generaal De Gaulle tot stand. De macht van de president was vergroot ten koste van die van
 de Nationale Vergadering
Vijfjarenplan, in een land met een planeconomie waarin  een productieprogramma van  5 jaar is opgesteld.
<<<
Vikingen, Noord Germanen die van de 8ste tot 10de eeuw, gedreven door avontuur en overbevolking, de kusten van West Europa plunderden en soms in bezit namen (Engeland, Normandië, Zuid Italië). Via Rusland , waar zij een rijk rond Kiev stichten, maakten zij contact met het Byzantijnse rijk. Na hun kerstening staakten zij hun plundertochten.
Villa  (Latijn ) vrijstaand huis; in de middeleeuwen groot landgoed.
Villon, François (1431-1463), Frans dichter .Le testament.
Virgilius (70-19 v.chr..), Romeins dichter . Aeneis.
Visioen ( Frans)   droombeeld. [Jeanne d'Arc had visioenen]
Visnuh, hindoegod.
Vivaldi, Antonio (1678-1741), Italiaans componist  De vier jaargetijden.
Vizier, richtmiddel op (meestal) hand-vuurwapens.
Vizier, titel van hoge Islamitische bestuurder.
Vlaams Blok (1979), extreem rechtse Belgische politieke partij.
Vlaamse beweging, beweging die tegen verfransing is en sterk de nadruk legt op het eigene van de nederlandssprekende Vlaamse bevolking. De radicalen willen zelfs afscheiding of op zijn minst een federatief België.
Vlaggeschip, het oorlogsschip waarop een vlagofficier vaart.
<<<
Vlagofficier, marineofficieren vanaf de rang van commandeur die een vlag mogen voeren.
Vlugschrift, blaadje waarin iets van voorbijgaande aard wordt behandeld.
VN, Verenigde Naties (1945). Supranationale organisatie gevestigd in New York. Bijna alle staten zijn hierbij aangesloten. De belangrijkste ambtenaar is de secretaris generaal. De één maal per jaar vergaderende Algemene Vergadering neemt de belangrijke beslissingen. De Veiligheidsraad komt bijeen als de wereldvrede in gevaar is. UNCTAD, UNICEF, WHO, FAOen vele andere organisaties proberen allerlei wereldproblemen op te lossen. 
VOC (1602-1795), Verenigde Oost Indische Compagnie. Particuliere handelsonderneming tijdens de Republiek die  handelsmonopolies in het Verre Oosten (o.a. Indonesië) had en daar namens de Staten Generaal ook enkele soevereine rechten uitoefende. De Heren XVII vormden het dagelijks bestuur. De Gouverneur Generaal was in Indië  de hoogste ambtenaar. (K) 
Voetvolk, soldaten die uitsluitend te voet strijden in tegenstelling tot de ruiterij.
Vogelvrij, buiten de wet zijn gesteld; je wordt niet meer beschermd door het wettig gezag. [Door de rijksban was Luther vogelvrij]
Volkenbond (1920-1941), Internationale volkerenorganisatie voor samenwerking en veiligheid. De bond was gevestigd in Genève. In de Dertiger jaren kon zij weinig uitrichten tegen het agressieve optreden van Japan (Mantsjoerije), Italië (Abessinië) en Hitler. 
Volkenrecht, het internationale recht, regels die gelden voor de relatie tussen staten. [De wereldzeeën zijn vrij]
Volkscommissaris, in de USSR een minister.
Wikipedia
Volkscommune, de in 1958 in de Chinese Volksrepubliek ingevoerde organisatievorm: Landbouwgemeenschappen van meer dan 50.000 personen, die niet alleen een agrarische functie hadden maar ook een bestuurlijke en militaire. Het persoonlijk bezit werd afgeschaft. Alles geschiedde op collectieve basis. Het gezinsleven bestond praktisch niet meer.
Volksdemocratie, naam van een aantal communistisch geregeerde staten. (Oostbloklanden, China en Noord Korea).
Volksfront, bundeling van linkse krachten van communisten t/m liberalen. In 1936 kwam er in Frankrijk een Volksfrontregering o.l.v. Blum. Het Volksfront dat in Spanje aan de macht kwam (1936) dreef de fascisten tot een staatsgreep, waarop de Spaanse Burgeroorlog uitbrak.
Volksmenner, volksleider.
Volksplanting, overzees gebiedsdeel bewoond door geëmigreerde landgenoten.
Volksraad (1916), volksvertegenwoordiging in Nederlands Indië. De Raad had weinig feitelijke macht.
Volksrepubliek, in het algemeen naam voor een door de communistische partij beheerste staat, zoals Communistisch China.
Volkssoevereiniteit, de soevereiniteit berust bij het volk. 18de eeuwse leer naast de vorstensoevereiniteit .
<<<
Volksstemming (referendum), de stemgerechtigde burgers spreken zich direct voor of tegen iets uit. De vraag is meestal eenvoudig gesteld, eveneens het antwoord (ja/nee)
Volkstribuun, bij de Romeinen de ambtenaar die opkwam voor de plebejers. Hij was onschendbaar en had het vetorecht t.a.v. senaatsbesluiten.
Volksvergadering, vergadering waarin de mannen zich uitspreken over zaken de gemeenschap betreffend.
Volksverhuizing (375-500). Door de  de roof en plundertochten van de uit Azië komende Hunnen raakten de Europese volken op drift. De Goten kwamen in Italië, Zuid Frankrijk en Spanje terecht, de Vandalen in Noord Afrika, de Angelen en Saksen in Brittannia en de Franken in België en Noord Frankrijk. Het West Romeinse rijk werd onder de voet gelopen.
Volksvertegenwoordiging, vorm van indirecte democratie. De afgevaardigden worden via een districtenstelsel of evenredigheidsstelsel voor een aantal jaren gekozen. De taak van de V. is meestal het maken van wetten en het controleren van de regering.
Volmacht, bewijs dat iemand in naam van een ander mag optreden. [Bij volmacht stemmen]
Volta, Alessandro Giuseppe (1745-1827), Italiaans natuurkundige, pionier op het gebied van de elektriciteit
Voltaire, Francois (1694-1778), Frans denker en schrijver, vertegenwoordiger van de Verlichting. Candide (Candide of  Het optimisme)
<<<
,Vondel , Joost van den (1587-1679), Nederlands dichter Gysbrecht van Aemstel.
Vonnis, uitspraak van een rechter.
Voorarrest, de tijd die men als verdachte in het Huis van Bewaring doorbrengt voordat de rechter vonnis heeft gewezen.
Voorgeschiedenis, zie prehistorie.
Voorkeurstem, als men op het stembiljet niet de lijsttrekker, maar een bepaalde kandidaat van de lijst kiest.
Voorlopig Verslag, verslag van een vaste kamercommissie n.a.v. een door de minister ingediend wetsvoorstel. De minister kan op grond van dit voorstel wijzigingen aanbrengen of zelfs het voorstel intrekken.
Voorwaardelijke straf, straf die niet wordt uitgevoerd als de veroordeelde zich binnen de gestelde proeftijd correct gedraagt.
Voorwaardelijke invrijheidsstelling, na 2/3 van zijn straf te hebben uitgezeten kan de minister van Justitie iemand op voorwaarden in vrijheid stellen. De voorwaarde is dan dat men gedurende een proeftijd geen strafbare feiten pleegt. Als dat toch gebeurt moet de gehele straf alsnog worden uitgezeten.
Vorst, een persoon die krachtens erfrecht de regering over een gebied uitoefent.
Vorstendom, het gebied van een vorst.
Wikipedia
Vorstenlanden, oude Midden Javaanse staatjes o.a. Djokjakarta en Surakarta.
Vorstensoevereiniteit, de opperheerschappij berust bij de vorst.
Vorster, Balthasar Johannes (1915-1983), Zuid-Afrikaans politicus (Nasionale Party), premier (1966-1978).
Vreedzame coëxistentie (1956), een door Chroetsjew geformuleerde stelling dat de communistische en de kapitalistische wereld vreedzaam naast elkaar moeten kunnen leven. Een Atoomoorlog had immers geen zin.
Vreemdelingenlegioen, legereenheid voor het grootste deel bestaande uit buitenlandse soldaten/onderofficieren. (het Franse Vreemdelingenlegioen).
Vrijgeleide (geven), iemand begeleiden door vijandelijk gebied; garanderen dat hem niets zal overkomen. [De wapenstilstandsonderhandelaar kreeg een vrijgeleide]
Vrijhandel, handel die zonder in - en uitvoerrechten of ander overheidsingrijpen kan plaatsvinden.
Vrijhaven, haven die schepen van alle nationaliteiten kunnen aandoen om daar zonder tussenkomst van de douane handel te drijven.
Vrijheidsstraf, een straf zoals gevangenisstraf, hechtenis en tuchtschool.
Vrijkorps, a) Duitse vereniging van monarchaal gezinde anticommunistische oudstrijders van W.O.I. b) In Nederland tijdens de Patriottentijd fel anti-oranjegezind exercitiegenootschap
<<<
Vrijzinnig Democratische Bond (1901-1946), Nederlandse links liberale politieke partij.
Vroedschap, vanaf 15de eeuw stadsbestuur. In de Republiek colleges van vertegenwoordigers van de invloedrijke burgerij. Er vonden geen verkiezingen plaats. Aanvulling gebeurde bij coöptatie. De burgemeesters en de schepenen werden door en uit de V. gekozen.
Vroegkapitalisme (handelskapitalisme 16de - 18de eeuw), vorm van kapitalisme waarin vooral de koopman-ondernemer een rol speelt.
Vroonhoeve, in de middeleeuwen de hoeve (boerderij) van de heer, aan wie de boeren herendiensten verschuldigd waren.
Vrouwenbeweging, 1) emancipatiebeweging om de vrouwen dezelfde rechten en posities te laten krijgen als de mannen; 2) beweging die het typisch vrouwelijke centraal stelt; [feminisme]
Vrouwenemancipatie, het streven naar gelijkberechtiging van man en vrouw. De emancipatie begon met de politieke gelijkstelling (kiesrecht) en richtte zich daarna op onderwijs en sociaal economische gelijkstelling (gelijke kansen en gelijke betaling). Ook de rechtspositie kwam ter sprake.
<<<
Vught, plaats in N.B. waar tijdens de Bezetting een concentratiekamp was.
Vuile oorlog  (ca 1978) , in de Argentijnse geschiedenis de periode tijdens de militaire junta (1976-1983), waarin duizenden tegenstanders van het regime werden opgepakt en gemarteld en vaak gewoonweg verdwenen. De z.g.n.. "Dwaze moeders" vroegen in protestacties waar hun verwanten waren .
Vuistbijl, een in de prehistorie wel of niet bewerkte steen, die gemakkelijk in de hand lag en als bijl kon worden gebruikt. De arm was dan de steel. 
VVD (1948), Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Nederlandse politieke partij die uitgaat van liberale beginselen.

Wikipedia