Tijdlijn thema Maatwerk

    0
    18
    ‘Met maatwerk haal je het beste uit leerlingen. Onderwijs op maat sluit aan op het niveau, interesses en talenten van leerlingen, het motiveert en daagt uit.’ Aldus Jeroen van Grunsven, rector van het Picasso Lyceum in Zoetermeer.

    De VO-raad zet in op maatwerk in brede zin, vanuit de gedachte dat goed onderwijs recht doet aan verschillen tussen leerlingen, zodat leerlingen op hun niveau zinvol worden uitgedaagd en een zo goed mogelijk leerresultaat bereiken. Maatwerk definiëren we binnen de VO-raad als het afstemmen van het onderwijs op de capaciteiten en behoefte van de leerling.

    Scholen aan de slag met maatwerk

    Veel vo-scholen zijn op hun eigen manier – passend bij de eigen onderwijsvisie en ambities – al bezig met maatwerk. Met de inwerktreding van de nieuwe wet Onderwijstijd sinds schooljaar 2016/2017 is hiervoor meer ruimte gekomen binnen de wet- en regelgeving. Het is voor scholen gemakkelijker om extra lessen of programma’s aan te bieden die aansluiten bij het niveau, interesses en talenten van leerlingen, en er kan gevarieerd worden in het aantal uren onderwijs per leerling. Ook kan het rooster gemakkelijker worden aangepast op de wensen en behoeftes van de leerling.

    Leren van elkaar en inspireren

    Scholen die bezig zijn met maatwerk of plannen hiertoe hebben, kunnen veel van elkaar leren en elkaar inspireren. De VO-raad faciliteert de kennisuitwisseling tussen scholen, en wil scholen waar nodig ondersteunen. Hiervoor worden er bijeenkomsten en leernetwerken georganiseerd rond verschillende maatwerkthema’s. Daarnaast richt het project Leerling 2020 zich op uitwisseling tussen scholen over gepersonaliseerd leren en organiseert daartoe onder andere Leerlabs. De kennis die hieruit voorkomt, wordt via de website gedeeld met andere scholen.

    Maatwerkdiploma

    Op het VO-congres in 2015 heeft de VO-raad het idee van een maatwerkdiploma gepresenteerd. Kern van dit idee is dat het mogelijk moet zijn voor leerlingen om vakken op verschillende niveaus af te ronden (dus hoger én lager) en dat dit zichtbaar wordt gemaakt op het diploma.

    Ook stelt de VO-raad voor om zichtbaar te maken hoe leerlingen hebben gewerkt aan hun brede vorming (door middel van een plusdocument). Het diploma in combinatie met het plusdocument biedt zo een beter, breder beeld van de talenten van leerlingen en doet recht aan hun inspanningen. Deze inspanningen zijn ook zichtbaar voor het vervolgonderwijs. Dit draagt bij aan de motivatie van leerlingen: het loont om het beste uit jezelf te halen.

    Het verzoek van staatssecretaris Dekker om het idee verder uit te werken en met een plan te komen heeft geresulteerd in de notitie ‘Diploma op maat – ruimte voor talent in het vo’. In deze notitie schetst de VO-raad de contouren van het maatwerkdiploma en de benodigde vervolgstappen.

    Uit de vele reacties op het voorstel bleek dat een maatwerkdiploma bij kan dragen aan oplossingen voor grote vraagstukken, zoals vroege selectie en zittenblijven. De vraag is wel hoe ver maatwerk kan en moet gaan en wat het bijvoorbeeld betekent voor de sociale functie van de school.
    Ook zijn er vragen over onder meer de aansluiting op het vervolgonderwijs, het civiel effect van het diploma en de praktische organiseerbaarheid voor scholen.

    De Tweede Kamer toonde zich tijdens het debat in april 2016 positief over het maatwerkdiploma. Het afsluiten van vakken op een hoger niveau moet zichtbaar zijn op het diploma. Vanaf schooljaar 2017-2018 ontvangt een leerling die voor een of meer vakken examen heeft afgelegd op een hoger niveau, een diploma waarop dit staat vermeld door middel van een aanvulling op de titel. Ook werken steeds meer scholen (43%, VO2020-scan juni 2017) al met een plusdocument om de brede vorming van hun leerlingen zichtbaar te maken, of zijn ze dit van plan (41%).

    De staatssecretaris kondigde in het debat van 2016 aan alle leerlingen het recht op maatwerk te willen geven. Om eerst te onderzoeken wat hiervoor de implicaties zijn voor scholen, zijn de VO-raad en OCW in 2017 gestart met de pilot ‘recht op maatwerk’. In de pilot beproeft een dertigtal scholen hoe dit recht binnen de school vorm kan krijgen. De resultaten worden in 2018 bekend.

    De staatssecretaris kondigde in het debat daarnaast aan een verkenning te doen naar experimenten over de toelating tot het vervolgonderwijs met een diploma met vakken op een hoger niveau (bijvoorbeeld of een havo-leerling die relevante vakken op vwo-niveau heeft afgerond, kan worden toegelaten tot een specifieke opleiding op de universiteit). Verkennende gesprekken zijn gevoerd met de VO-raad, de Vereniging Hogescholen en de VSNU. Daarnaast heeft er een rondetafelgesprek met schoolleiders plaatsgevonden. In het Regeerakkoord 2017 is opgenomen dat de experimenten uitgevoerd gaan worden.

    Samen met OCW onderzoekt de VO-raad tegen welke regels scholen aanlopen bij de invoering van meer maatwerk. Een belangrijke maatregel die is gerealiseerd, is dat vanaf het schooljaar 2017-2018 een leerling die in een vak eindexamen heeft afgelegd op een hoger niveau, alsnog eindexamen in dat vak kan afleggen op het niveau van de schoolsoort of leerweg waarvoor de leerling is ingeschreven. Deze herkansing gaat niet ten koste van de herkansingsmogelijkheid.

    Video

    Bekijk de video ‘Maatwerk: de toekomst in het onderwijs?’ van de VO-raad.